.::‮ MTM ام تی ام - مناسب سازي مبلمان هاي شهري متناسب با نیازهاي معلولان و جانبازان ::.
LiveZilla Live Help

تماس در واتس آپ

‮ ام تی ام MTM-مهدتجارت ام تی ام مجموعه های بازی پلی اتیلن دستگاه های بدنسازی پارکی نیمکت سطل زباله مبلمان شهری

مناسب سازي مبلمان هاي شهري متناسب با نیازهاي معلولان و جانبازان


مناسب سازي مبلمان هاي شهري متناسب با نیازهاي معلولان و جانبازان
چکیده
در یکی دو دههي اخیر تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه سبب شده که اشخاص معلول به میزان قابل توجهی جذب جامعه شوند؛ اما وجود برخی موانع به ویژه موانع عرصهي برنامهریزي شهري و شهرسازي باعث شده که بسیاري از فضاهاي شهري فاقد شرایط لازم براي حضور این قشر در جامعه باشد. هدف از تحقیق حاضر، بررسی و ارزیابی مبلمان و تجهیزات شهري است و سعی شده ضمن تعریف مبلمان شهري و اهداف طراحی آن به نارساییها و کمبودهاي مبلمان شهري ویژهي معلولان در شهر ایلام پرداخته شود.
این پژوهش با روش مطالعات کتابخانهاي و اسنادي و با استفاده از شیوهي مشاهدات میدانی و مصاحبه انجام شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که محدودهي مورد مطالعه مرکز شهر ایلام شرایط بحرانی و مشکلات زیادي در حوزهي مبلمان و تجهیزات شهري دارد.
واژگان کلیدي: مبلمان شهري، معلولان و جانبازان، شهر ایلام.
کارشناسی ارشد معماري، مدرس دانشگاه و نویسندهي مسئول
دکتري برنامهریزي شهري و مدرس دانشگاه
مقدمه و بیانمساٌله
شهر یک اثر هنري بزرگ است که آفرینندگانی به وسعت خود و به تعداد جمعیتش دارد. هدف غایی یک شهر ایجاد محیطی خلاق و پرورنده براي مردمی است که در آن زندگی میکنند. چنین محیطی با گوناگونی بسیار، آزادي انتخاب به افراد میدهد و زمینهي خلاقیت آنان را فراهم میآورد. فضاي شهر حداکثر ارتباط را با مردم و زیستگاه پیرامونشان برقرار میسازد و امکانات مناسب براي در اختیار گذاردن تمام اینها در دست دارد. در فضاي میان ساختمانها و بناها، عناصر مکملی نیاز است تا زندگی شهري را سامان بخشد، تجهیزاتی که همچون اثاث یک خانه، امکان زندگی را در فضاي محصور میان سنگ و بتن و شیشه فراهم آورد. این اجزاء جریان حرکت، سکون، تفریح و اضطراب را در شهر تنظیم میکنند و به آن روح میبخشند. تجهیزات یا مبلمان شهري، خیابانی یا فضاي باز اصطلاحات رایج این تسهیلات و امکانات هستند.
یکی از مهمترین مشکلات فضاهاي شهري کشور، نامناسب بودن فضاهاي آنها در ارتباط با اشخاص معلول میباشد. این مهم هم در حوزهي کالبدي و هم در حوزهي رفتاري قابل ملاحظه است. اولی ناشی از نتایج برنامهریزي شهري غیر صحیح و اقدامات عملی شهرسازانه و دومی پیامد رفتار  جسمی- حرکتی عملاً از استفاده از فضاهاي شهري محروم شده است، علت را نه در" معلول بودن شهر" که در "معلول بودن خویش" جستجو میکند و خود را از نزدیک شدن به فضاهاي شهري باز .آنچه در دانش برنامهریزي شهري براي فضاهاي شهري ارزش میباشد، : میدارد .
تأمین شرایط زندگی از مهمترین عوامل جذب معلولان در جامعه به شمار میرود. این مهم تنها
از طریق مناسب سازي فضاهاي شهري و به ویژه مبلمان آن امکانپذیر است . در ایران لزوم تعریف مناسبسازي فضاهاي شهري و خدمات رفاهی براي جانبازان : معلولان ضروري به نظر میرسد؛ زیرا در شهرها، وضعیت خیابانها، پیادهروها، اماکن عمومی، فضاهاي رفاهی، سرویسهاي بهداشتی عمومی، وسایل حمل و نقل درون شهري و برون شهري و
غیره به گونهاي هستند که امکان استفاده براي معلولان و جانبازان فراهم نمینمایند.
شهرستان ایلام به مرکزیت شهر ایلام، در سال1308 شمسی در خاور و شمال خاوري ده بالا و درمنطقه اي که حسین آباد (منسوب به حسین قلی خان والی) نامیده می شد، در جوار ساختمانهاي به جا مانده از والی، بنا گردید و با به توجه به سابقه ي تاریخی منطقه و تصویب فرهنگستان ایران، ایلام138. با گذشت قریب به هشت دهه از آغاز شهریت ایلام میتوان -134 ، نامیده شد.
گفت که در هفت دههي آن، شهر داراي رشد و توسعهي آرام و در یک دههي اخیر داراي رشد
جهشی فزایندهاي بوده است. این رشد سریع و بدون برنامه موجب گردید توزیع مبلمانهاي شهري مطابق با این توسعه پیش نرود و در بیشتر مناطق شهر شاهد کمبود یا نبود تجهیزات و مبلمانهاي شهري باشیم. همچنین، از آن تعداد تجهیزات موجود نیز تعداد بسیار اندکی قابلیت استفاده براي معلولان و جانبازان دارد. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به یکی از مهمترین نیازهاي معلولان و جانبازان در شهرستان ایلام؛ یعنی مبلمان و تجهیزات شهري پرداخته میشود.
اهمیت و ضرورت پژوهش
دنیاي امروز که در طول قرون متمادي از اصل و نهاد طبیعی خود دور افتاده و غرق در مصنوعات دست بشر است، دنیایی است که براي بیشتر انسانهاي سالم ساخته شده است؛ حال آنکه ما معتقد به تساوي حقوق انسانها در تمامی زمینهها هستیم. بحث بر سر تساوي حقوق افراد معلول و جانباز، بدین معناست که معلولان و جانبازان مانند دیگر افراد جامعه از امکانات و تسهیلات موجود در فضاهاي عمومی شهري برخوردار باشند. هنگامی که معلول یا جانباز به علت موانع معماري و شهرسازي و بافت خاص شهر نمیتواند در سطح شهر حرکت کند و از فضاهاي شهري استفاده .نماید، حقوق اولیه ي وي سلب میشود؛ و در نتیجه، با افراد عادي مساوي نخواهد بود .
طبق آمارهاي رسمی کشور در سال 1390 ، تعداد معلولان کشور یک میلیون و 17 هزار و 659 نفر؛یعنی حدود 10 درصد جمعیت کشور بوده است. در استان ایلام نیز 8 هزار و 283 نفر معلول وجودداشته است (سالنامه آماري کشور، 1390 ). در کشور ما به ویژه شهر ایلام که بخشی از افراد آن رامعلولان تشکیل میدهند و تعداد زیادي از آنان جانباز جنگ تحمیلی هستند، ضرورت توجه بهمناسبسازي فضاهاي شهري عمومی و به ویژه مبلمان و تجهیزات شهري مرتبط با آن دو چندان می-شود.
اهداف تحقیق
شناخت مبلمانهاي شهري و انواع آن؛
لزوم طراحی مبلمانهاي شهري؛
بررسی و ارزیابی مبلمان و تجهیزات شهري ایلام با توجه به نیازهاي معلولان و جانبازان
پیشینهي تحقیق
اعلامیهي جهانی حقوق بشر در سال 1924 میلادي علاوه بر پوشش همهي انسانها دامنهي نگاه
انسانی به افراد معلول را گسترش داد. سازمان ملل متحد قوانین فرصتهاي برابر براي افراد معلول رادر سال 1994 میلادي تصویب کرد و چارچوبهاي بینالمللی توسط مدافعان حقوق بشر و قانون-گذاران براي حل مسألهي ناتوانان و معلولان در آن لحاظ شد و دستورالعملهایی را براي هدایتStanberry and Hugo, برنامههاي مربوط به دسترسی برابر براي همهي افراد ارایه کرد ( : 20003). در این راستا، مؤسسههاي خیریه و وامدهنده مانند بانک توسعه و بانک جهانی در پیشرفت و حلمسائل و مشکلات معلولان و ناتوانان و مطرح کردن سیاستهاي مربوط به سیستم حملونقل بهویژهپروژههاي مختلف شهري نقش قابل توجهی داشتهاند. البته، این فرایند توسط سازمانهاي جهانی ازInter_American Development Bank, ) جمله سازمانهایی در بریتانیا و سوئد ادامه یافت.(2001: 2
در کشورهاي در حال توسعه، تدارك خدمات براي افراد معلول و ناتوان هنوز هم تا حد زیادي تابعدولت و جامعهي مدنی است. رویکرد حقوق بشر به معلولان و ناتوانان مانند هر شهروند عادي استکه حق دارد از فرصتهاي اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی موجود در جامعه بهرهمند گردد. هر چنداین فرایند به آرامی از سوي برخی از جوامع در حال توسعه پذیرفته شده است؛ باز این مهم نسبت بهکشورهاي توسعه یافته بسیار کمتر صورت پذیرفته است. برخی از کشورهاي در حال توسعه بهویژهآمریکاي لاتین و آسیا روشهایی را در ارتباط با این رویکرد؛ یعنی پذیرفتن معلولان و ناتوانان درجامعهي مدنی و مناسبسازي فضاهاي شهري و سیستم حمل و نقل شهري در پیش گرفتهان برخی از این موارد مهم در گام نخست مربوط به بهبود تحرك و دسترسی .(DFID, 2000: 5)معلولان و ناتوانان به فضاهاي شهري هستند.
در کشور ما نیز پس از جنگ تحمیلی و افزایش تعداد معلولان و جانبازان، رفته رفته بیشتر سازمانهاو مراکز دستاندرکار کشور، برنامهریزي و مکانیابی صحیح مبلمان شهري را به عنوان یک راهبرد قطعی براي ایجاد محیطی پایدار، مناسب و منطبق بر شرایط بومی در نظر گرفتند. ایجاد رشته ها وگرایشهاي برنامهریزي و طراحی شهري در دانشگاهها و متعاقباً نگارش پایاننامه ها و مقالات
پژوهشی و کاربردي محققان از یک سو و برگزاري همایشها و کنفرانسهاي متعدد سازمانها از
سوي دیگر، به تحقق بیشتر این مناسب سازي محیط شهري منجر شد. البته، میتوان برگزاري
"همایش ملی مناسب سازي محیط شهري" در سال 1385 را گامی بزرگ و مثبت در این راستا
ارزیابی کرد.
سؤالات تحقیق
در این مطالعه سعی شده است به سؤالات زیر پاسخ مناسبی داده شود:
1. مبلمان شهري چیست و هدف از طراحی آن چه میباشد؟
2. تا چه میزان مبلمان و تجهیزات شهري ایلام با نیازها و تواناییهاي معلولان و جانبازان
مطابقت دارد؟
3. براي دستیابی به وضعیت ایدهآل و ارتقاي کیفیت محیط شهري ایلام در راستاي بهره-
برداري مناسب معلولان، باید چه تدابیري اندیشید؟
روش تحقیق
در این پژوهش تلاش میشود با روش توصیفی و تکیه بر شیوهي مرور متون و منابع و مطالعات
کتابخانهاي به تعریف مبلمانهاي شهري، هدف از ساخت این تجهیزات و انواع آن پرداخته شود.
سپس با استفاده از شیوهي مطالعات میدانی، مبلمانهاي شهري منطقهي مورد مطالعه اعم از ایستگاه اتوبوس، صندوق صدقات، صندوق پستی، تلفنهاي عمومی، کیوسک روزنامهفروشی و غیره مورد بررسی قرار میگیرد. در انتهاي مقاله و در قسمت نتیجهگیري نیز سعی خواهد شد راهکارهایی در راستاي بهبود وضع موجود ارائه گردد.
تعریف مبلمان شهري
 
مبلمان شهري به مجموعهي وسیعی از وسایل، اشیاء، دستگاهها، نمادها، خرده بناها، فضاها و عناصري
گفته میشود که جهت ایجاد آسایش، حفاظت، زیبایی، راحتی، راهنمایی و غیره به کار گرفته میشودو چون در شهر و خیابان و در مجموع، در فضاي باز نصب شدهاند و استفاده عمومی دارند، به این اصطلاح معروف شدهاند. مجموعهي مذکور سه دستهي عمده هستند:
الف) تجهیزات کاربردي شهري با زیر مجموعههایی از قبیل:
تعیین جهت و ارایهي اطلاعات مانند: تابلوهاي راهنما، نامگذاريها و ...؛
ارایهي مقررات مانند: تابلوهاي راهنمایی و رانندگی، تابلوهاي اخطار و ...؛
ارایهي کالا و محصولات مانند: کیوسکهاي روزنامه، صندق پست و ...؛
مبلمان ثبتی مانند: پارکومترها، تقویمها و ... .
ب) تجهیزات ایمنی و آسایش شهري با زیر مجموعههایی از قبیل:
استراحتگاه و پناهگاه مانند: نیمکتها، آلاچیقها و ...؛
حفاظتی مانند: نردهها، حصارها، جداکنندهها و ...؛
تفریحی مانند: وسایل بازي کودکان، وسایل ورزشی و ...؛
روشنایی.
ج) تجهیزات زیبا سازي فضاي شهري با زیر مجموعههایی از قبیل:
وسایل فرهنگی مانند: مجسمهها، المانها و ...؛
فضاي سبز مانند: باغچهها، گلدانها، پاركها و ... .
هدف از طراحی مبلمانهاي شهري
اهدف اصلی برنامهریزي شهري، سلامت، آسایش و زیبایی است؛ بنابراین، دستیابی به هر سه مورد در
شمار توجه به طراحی دلپذیر شهري منظور دقت و حوصله و برنامهریزي صحیح مبلمان شهري
طراحی و جانمایی صحیح هر یک از اجزاي : کامل شهر را امکانپذیر میسازند (پیرموره، 1373
مبلمان شهري میتواند در برقراري ارتباط میان شهروندان و فضاي شهري جهت آرامش و آسایشمردم تأثیرگذار باشند. از اینرو، شکل، رنگ، بافت، پوشش و اتصالات، مواد مصرفی مبلمان شهري وجانمایی و تطابق آنها با محیط پیرامون، ایمنی و توجه به گروههاي سنی مختلف استفادهکننده بهویژه
مبلمان شهري براي شهروندان به قرار زیر است:
ارتقاي کیفیت خدمات عمومی شهري و ایجاد سرزندگی در شهروندان؛
ایجاد میل و انگیزه در شهروندان در راستاي بهسازي محیط شهري؛
هویت بخشی به فضاهاي مختلف شهري؛
رعایت اصل پیاده گستري؛
ایجاد یکپارچگی در سطح شهر در عین تنوع فرم.
مبلمانهاي شهري و معلولان
مناسب سازي فضاهاي شهري بستر کالبدي در راستاي رسیدن به فرصتهاي برابر همهي افراد و
اقشار جامعه به منظور حرکت در سطح شهر و دسترسی هر فرد به تمامی فضاهاي شهري، از
9). به طور کلی، بین انسان و : ضروریات رشد و توسعه ي جامعه میباشد (تقوایی و مرادي، 1384
محیط و فضاهاي پیرامون او، هم به صورت ناقص و هم به صورت کامل در شکلهاي مختلف
دسترسی معلولان به بناها .(Oliver, 1975: فردي، اجتماعی، موقتی و دائم ارتباط برقرار است ( 22
و تجهیزات شهري، شبکهي حمل و نقل، مراکز تفریحی و سایر کاربريهاي متنوع شهري، نه تنها
موجب میشود از استعدادها و نیروهاي آنان استفادهي مفید به عمل آید، بلکه نوعی پیشگیري از
.(6 : وقوع معلولیتهاي جدید نیز به شمار میآید (بابایی اهري، 1373
مناسبسازي فضاهاي شهري و بهبود قابلیت دسترسی و تحرك افراد معلول در کاهش فقر بسیار مهماست. تمامی افراد معلول در کشورهاي در حال توسعه به ویژه کشور ما، از میزان بالاي شیوع فقر وعدم دسترسی به فرصتهاي برابر اجتماعی و اقتصادي و بالتبع نامناسب بودن فضاهاي شهري رنجمیبرند. فضاهاي عمومی مهمترین فضاهاي شهرياند که همواره شاهد بیشترین حجم استفاده کنندهبوده و به عنوان مهمترین بخش شهر به عمدهترین نیازهاي شهروندان در ابعاد مختلف پاسخ میدهند.
12 ). شهر فقط -11 : فضاهاي عمومی به عنوان بستر کالبدي حیات مدنی تبلور مییابند (حبیبی، 1384محل سکونت دستهاي از افراد و مرکز قراردادها نیست، بلکه متشکل از روحیات، افکار، آداب وپس از جنگ .(moeeis, 1968: 9- رسوم، معتقدات و احساسات خاص همهي افراد است .
دوم جهان توجه به شرایط و وضعیت معلولان جسمی و حرکتی در فضاهاي عمومی شهري و پاسخبه خواستهها و نیازهاي آنان در کشورهاي توسعه یافته و پیشرفته و در کشور ما پس از جنگ تحمیلیشدت بیشتري یافت و کارشناسان، مهندسان و برنامهریزان شهري به این مسأله توجه خاصی کردندکه در ترسیم فضاي شهري به مسائل و شرایط معلولان به عنوان قشري از جامعه موثر بود.(24 : (نصرآبادي، 1382
یافتههاي تحقیق
براي ارزیابی میزان مناسب بودن مبلمان و تجهیزات شهري براي معلولان و جانبازان در شهر ایلام،حد فاصل سه میدان مهم شهر؛ یعنی میدان امام خمینی (ره)، میدان 22 بهمن و میدان کشوري (خیابانفردوسی و خیابان آیتالله حیدري) انتخاب گردیده و مورد بررسی قرار گرفته است. مناطق مورد نظربه صورت نمونهگیري مکانی و بر مبناي نیاز بیشتر معلولان (با توجه به رفت و آمد بالاي جامعه يآماري) انتخاب شدهاند. تصویر شمارهي ( 5) محدودهي مورد مطالعه را به وضوح نشان میدهد.
از وسایلی که براي برطرف کردن نیازهاي فوري زندگی روزمره میتواند مورد استفاده قرار گیرد
و از رفت وآمد اضافی جلوگیري کند، تلفن است. معلولان و جانبازان به دلیل شرایط خاص جسمانیو محدودیت حرکتی، بیش از بقیهي مردم به تلفن احتیاج دارند؛ اما متأسفانه به علت کمبود تسهیلات
و امکانات، این وسیله ي ارتباطی، درسطح فضاهاي شهري ایلام براي معلولان قابل استفاده نیست. دراین مطالعه تعداد تلفنهاي عمومی، ارتفاع تلفن از خیابان، فضاي داخلی باجه و ارتفاع دستگاه تلفن داز کف باجه مورد بررسی قرار گرفته است. توزیع و پراکندگی تلفنهاي موجود در منطقهي مورد مطالعه در جدول شمارهي ( 1) آمده است. مهمترین مشکلات معلولان و جانبازان در زمینهي استفاده از تلفنهاي عمومی در سطح شهر ایلام و به خصوص منطقهي مورد مطالعه، مکانیابی و جانمایی نامناسب باجه و نصب دستگاه تلفن در ارتفاع زیاد نسبت به کف باجه میباشد تلفن عمومی قابل دسترس براي اشخاص استفاده کننده از صندلی چرخدار اختصاص داده شود، درحالی که در منطقهي مورد مطالعه شاهد آن نبودیم.
محدوده میدان امام خمینی
خیابان فردوسی میدان 22 بهمن خیابان آیتالله
حیدري میدان کشوري
عمده ترین مشکلات معلولان و جانبازان در وهلهي اول تعداد بسیار اندك صندوقهاي پستی و در وهلهي بعد، کمبود فضاي کافی جلوي صندوقها و جانمایی نامناسب آن میباشد. توزیع و پراکندگی صندوقهاي پستی موجود در منطقهي مورد مطالعه در جدول شمارهي ( 2) آمده است. تصویر شمارهي ( 7) نیز نمونهاي از صندوقهاي پستی موجود میباشد.
محدوده میدان امام خمینی
خیابان فردوسی میدان 22 بهمن خیابان آیتالله
١٢
5) ایستگاه اتوبوس
در هیچکدام از ایستگاههاي موجود در منطقهي مورد مطالعه مشاهده نگردید که معلول جسمی برروي صندلی چرخدار بتواند از اتوبوس استفاده نماید. وجود وسایل حمل و نقل عمومی قابل استفاده براي معلولان، توان آنها را به اشتراك در امور اجتماعی بیشتر و از انزوایی که بدان گرفتار شدهاند به تدریج خارج میکند. رعایت این مسأله، دیگر افراد جامعه را نیز نسبت به مشکلات معلولان آگاه می- نماید. مهمترین مشکلات معلولان در این زمینه، اول وجود اختلاف سطح بین پیادهرو و اتوبوس است؛ دوم عدم پیشبینی محل به خصوصی براي قرارگیري معلولان روي صندلی چرخدار در وسایل
نقلیه عمومی است. تصویر شمارهي ( 10 ) گویاي این موضوع میباشد.
١۴
تصویر شمارهي ( 10 ): ایستگاه اتوبوس واقع در خیابان آیتالله حیدري. منبع: نگارندگان مقاله
6) سطوح شیبدار معمولاً ارتباطهاي عمودي در فضاهاي ساخته شدهي شهري، بهویژه اماکن و ساختمانهاي عمومی به وسیلهي پله انجام میشود. روشن است معلولان و جانبازانی که از صندلی چرخدار استفاده مینمایند، نمیتوانند از این پلهها استفاده کنند براي این که جابهجایی عمودي معلولان و جانبازان روي صندلی چرخدار مانند افراد عادي صورت پذیرد، باید از سطوح شیبدار استفاده کنند. سطوح شیبداري کهدبراي پاسخگویی نیازهاي معلولان و جانبازان، داراي عرض، طول، شیب، نرده و دستگیرههاي مناسبئد و استاندارد باشند.
با ارزیابی که از سطوح شیبدار در فضاهاي عمومی شهر ایلام صورت پذیرفت، عمدهترین و مهمتری مشکل معلولان و جانبازان، در نود درصد نبود سطوح شیبدار (رمپ) جلوي ادارات و بانکها و مراکز تجاري میباشد و در ده درصد باقیمانده که سطوح شیبدار دارند، شیب بیش از اندازه عملاً آندرا غیر قابل استفاده نموده است. سایر مشکلات معلولان و جانبازان عبارتند از: کم عرض بودن سطوح شیبدار، لغزنده بودن سطح رمپ، نبود میلهي دستگرد در طرفین سطح شیبدار. تصویر شمارهيد11 )
منبع: نگارندگان مقاله
7) دستگاههاي عابربانک
در منطقهي مورد مطالعه 34 بانک وجود داشته است که تعداد 32 بانک آن داراي دستگاه خودپرداز بودهاند. این تعداد براي استفاده کنندگان عادي آن و نه معلولان حرکتی بسیار قابل قبول است. مهم ترین مشکلات معلولان حرکتی در استفاده از دستگاههاي خودپرداز در مرحلهي اول ارتفاع زیاد دستگاه از سطح زمین و در مرحله ي دوم نبود رمپ مناسب براي استفاده آنان میباشد.
تصویر شمارهي ( 12 ) ارتفاع زیاد دستگاه خودپرداز از سطح زمین و هم چنین، نبود رمپ مناس جهت دسترسی معلولان به دستگاه عابربانک را نشان میدهد.
تصویر شمارهي ( 12 ): ارتفاع زیاد دستگاههاي خودپرداز از سطح زمین و نبود رمپ مناسب. منبع: نگارندگان مقاله
8) وسایل و تجهیزات استراحت
استراحت براي معلولان و سالمندان هنگامی که جابهجا میشوند و تحرك دارند، لازم و ضروري
است. باید حداکثر فاصله ي میان دو مکان استراحت 200 متر باشد (ضوابط و مقررات شهرسازي و
18 ). از آنجا که عمل نشستن و برخاستن براي : معماري براي معلولان جسمی حرکتی، 1381
0 متر از زمین / معلولان و جانبازان دشوار است، لازم است نیمکتهایی نصب شوند که سطح آنها 4
فاصله داشته باشد و روي آنها گودي چندانی نداشته باشد. در مرکز شهر، ایستگاههاي اتوبوس،
فضاهاي سبز و سایر مکانهاي موجود در فضاهاي شهري، وسایل استراحت نصب گردد. نیمکتها و
صندلیها در ارتفاع تقریباً 70 سانتیمتري زمین، تکیهگاه داشته باشند. محل نیمکتهاي استراحت را
میتوان با بلندتر ساختن از سطح پیادهروها (که با پا حس میشود) مشخص کرد (بابایی اهري،
.(45 :1373
١۶
طبق مطالعات میدانی و بررسیهاي به عمل آمده، مشکلات معلولان و جانبازان در ارتباط با وسایل وداثاثیهي استراحت در فضاهاي نمونه، کمبود یا عدم وسایل استراحت، نیمکت و صندلی استاندارد بادمعیارهاي جهانی در فضاهاي شهري به ویژه در مرکز شهر ایلام از مهمترین مسایل و مشکلات این قشر است. ارتفاع نامناسب نیمکت، غیر استاندارد بودن نیمکت به لحاظ طراحی، عدم نیمکت در بیشتر پیادهروها از دیگر مشکلات موجود فضاهاي شهري است. البته، در منطقهي مورد مطالعه فقطد در محدودهي جلوي ورزشگاه تختی واقع در خیابان آیتالله حیدري چند نیمکت جهت استراحت مشاهده گردید که این تعداد با در گرفتن طول مسیر خارج از حد استاندارد میباشد. تصویر شمارهي 13 ) فقدان وسایل استراحت به ویژه نیمکت در پیادهروها را نشان میدهد. )
تصویر شمارهي ( 13 ): عدم وسایل استراحت به ویژه نیمکت در پیادهروها، خیابان فردوسی. منبع: نگارندگان مقاله
9) پیادهروها
پیادهروها از مهمترین شبکههاي دسترسی شهري هستند که باید از نظر سهولت در حرکت، نقاط
مکث و دید و گریز، بدون مانع باشند. به اعتقاد کارشناسان این امر براي حرکت و رفت و آمدي دآسان هنگام طراحی و اجراي شبکهي عابر پیاده، عرض پیادهرو، جنس، کف و شیب آن باید به گونه-داي طراحی و ساخته شود که رضایت عابران را در پی داشته باشد؛ بنابراین، معضلات اصلی پیادهروها
عبارتند از: اختلاف سطح و معارضهاي فیزیکی در مسیر شیبهاي نامناسب و غیراستاندارد، عدم
استفاده از کفپوشهاي مناسب از نظر فنی و فقدان زیرسازي لازم، نداشتن روشنایی مناسب در
شب، نبود تجهیزات و مبلمان شهري مناسب، آسیبهاي ناشی از حفاريهاي تأسیساتی، شیبهاي
عرضی نامناسب، مسائل زیستمحیطی و انباشت زباله در سطح معابر و نهر، وجود نامطلوب جانوران و حشرات بیماري زا، تعرض کاربريهاي مجاور به مسیر، نبود امکان رفت و آمد ایمن
شهروندان و به ویژه کم توانان جسمی و نابینایان و ... . تصویر شمارهي ( 14 ) عدم استفاده از کف-پوشهاي مناسب، تعدد مصالح در پیادهروها، اختلاف سطح و موانع حرکتی را نشان میدهد.
10 ) توقفگاهها
توقفگاه اتومبیل، محل پیاده شدن سرنشینان از وسایل نقلیه و ورود آنها به مسیر پیادهرو است.
توقفگاههاي عمومی یا توقفگاههاي خصوصی که در کنارهي خیابانهاي براي اتومبیلها در نظر گرفته
میشوند، باید تسهیلات لازم را براي سوار و پیاده شدن راننده و همراهان داشته باشند. بی تردید،
تسهیلات لازم براي معلولینی که رانندگی میکنند یا اتومبیلهایی که سرنشینان معلول را حمل می-
نمایند، به دلیل اینکه افراد معلول هنگام سوار شدن به اتومبیل یا پیاده شدن از آن مانند افراد سالم سرعت حرکت ندارند، باید با دقت بیشتري تعبیه شوند.
در خیابان آیتالله حیدري و خیابان فردوسی توقفگاه جهت استفادهي معلولان در نظر گرفته شده
است؛ ولی هیچکدام استاندارد لازم را ندارند و عملاً پارکینگ ساده هستند. مهمترین ایراد این
توقفگاهها وجود جدول و جوي آب، بین محل توقف اتومبیل و پیادهرو است که در تصویر
نتیجه گیري
امروزه اهمیت مناسب بودن فضاهاي شهري براي گروههاي مختلف بهرهبردار بر کسی پوشیده نیست.
افراد معلول در کشورهاي در حال توسعهي جهان به ویژه در کشور ما، از میزان بالاي شیوع فقر و عدم دسترسی به فرصتهاي برابر اجتماعی و اقتصادي و بالتبع نامناسب بودن فضاهاي شهري رنج میبرند. مبلمان شهري مناسب و کارآمد نه تنها میتواند موجب ارتقاي کیفیت محیط شهري گردد، بلکه تاثیر مطلوبی بر ذهن شهروندان به ویژه معلولان و جانبازان میگذارد.
* در حوزهي مبلمانهاي شهري میتوان کمبود بعضی از مبلمانها، موقعیت، مکانیابی و توزیع
نامناسب آنها را ذکر نمود؛ این تجهیزات مشکلات زیادي را براي معلولان و جانبازان بهوجود
آوردهاند. بر اساس نتایج کسب شده، عمدهترین مشکلات معلولان و جانبازان در ارتباط با مبلمان و تجهیزات موجود در مرکز شهر به قرار زیر است: اول: کمبود مکانها و فضاهایی براي نشستن و استراحت هنگام پیادهروي در سطح محدوده؛ دوم: نامناسب بودن پلهها و نداشتن سطوح شیبدار (رمپ) مناسب و استاندارد در ورودي فضاها و اماکن عمومی. البته، عدم علائم ویژهي معلولان وجانبازان از موارد قابل ذکر دیگري است.
* شهر ایلام نسبت به شهرهاي پیشرفتهي دنیا در زمینهي طراحی و مناسبسازي فضاهاي شهري
براي معلولان و جانبازان از وضعیت مطلوبی برخوردار نیست. با نگاهی به تجربیات شهرهاي مختلف نیا، در مییابیم که عملاً در شهر ایلام هیچ گونه فعالیتی مبنی بر طراحی یا مناسبسازي مبلمان وتجهیزات شهري صورت نگرفته است.
* مناسبسازي مبلمان و تجهیزات در شهرهاي کشور به ویژه شهر مورد مطالعه، فقط در چند
بخشنامه و آئیننامه به صورت قانون باقی مانده و بدون ضمانت اجرایی خلاصه شده است.
* نتایج نهایی این پژوهش نشان میدهد که محدودهي مورد مطالعه (که تقریباً در مرکز شهر ایلام
قرار دارد) داراي شرایط بحرانی و مسائل و مشکلات زیادي در حوزهي مبلمان و تجهیزات شهري میباشد. مجموع این عوامل، فضاي آشفته و ناسالمی را براي گروههاي مختلف اجتماعی به ویژه معلولان و جانبازان ایجاد کرده است. این وضعیت نامطلوب نیازمند یک برنامهریزي دقیق و منسجم به منظور بهبود وضع موجود و افزایش ایمنی و راحتی و در نتیجه، ایجاد محیط اجتماعی سرزنده وشاد با حضور معلولان و جانبازان میباشد. جدول شمارهي ( 5) وضع موجود و پیشنهادهایی براي وضع مطلوب مبلمان شهري در ارتباط با نیازهاي معلولان و جانبازان نشان میدهد.
نوع مبلمان شهريوضع موجود وضع مطلو ب تلفنهاي عمومی
- بالا بودن کف باجه تلفن عمومی نسبت به پیاده درو
- نصب دستگاه تلفن در ارتفاع زیاد نسبت به کفدباجه
- همسطح نمودن کف باجه تلفن با پیادهرو
- دستگاه تلفن حداکثر 100 سانتیمتر از کف باجه فاصله داشته باشد
صندوقهاي پستی
- کمبود صندوقهاي پستی در سطح شهر
- عدم فضاي کافی در جلوي صندوق
- افزایش تعداد صندوق پستی در سطح شهر
- مکانیابی صحیح و اصولی صندوقهاي پستی
صندوقهاي صدقات
- ارتفاع زیاد صندوقهاي صدقات از کف پیادهرو
- عدم فضاي کافی در جلوي صندوق
- دقت در طراحی و نصب صندوقهاي صدقات
- دقت در جانمایی و در نظر گرفتن فضایی مناسب در دو طرف صندوق
باجههاي روزنامه فروشی
- بلند بودن ارتفاع پیشخوان باجه نسبت به پیاده رو
- کاهش ارتفاع پیشخوان باجه در زمان اجرا ایستگاه اتوبوس
- اختلاف سطح ایستگاه با کف اتوبوس
- عدم ارتباط صحیح بین پیادهرو و خیابان درمحل ایستگاه
- عدم اتصال ایستگاه وسط خیابان با شیب  مناسب به سطح خیابان
- همسطح کردن تمامی ایستگاهها با کف اتوبوس
- ایجاد ارتباط صحیح بین پیادهرو و خیابان در محل ایستگاه از طریق نصب پلهاي ارتباطی استاندارد
- اتصال ایستگاههاي وسط خیابان با شیب و پهناي مناسب به سطح خیابان
توقفگاهها
- کمبود توقفگاههاي عمومی بهویژه در مراکز تجاري
- ارتفاع زیاد محل سوار و پیاده شدن از وسیله ي نقلیه
- قرارگیري محل پارك درکنار خیابان بدون در نظر گرفتن امنیت وآسایش افراد معلول
- وجود جدول وجوي بین محل توقف اتومبیل و پیادهرو
- افزایش تعداد توقفگاهها ي عمومی در سطح شهر بهویژه در مراکز تجاري
منابع و مآخذ
الف) منابع فارسی
اقبالی، سید رحمان، ( 1385 )، ((مناسبسازي محیطهاي شهري با تاکید بر امکان بهرهوري پیاده))، همایش ملی مناسب سازي محیط شهري، تهران.
بابایی اهري، مهدي، ( 1373 )، دقت در طراحی: راهنماي مناسب سازي بناها و فضاهاي شهري براي معلولین، سازمان ملل متحد، ترجمهي سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران.
بزي، خدارحم و همکاران، ( 1389 )، ((ارزیابی ترافیک شهري و نیازهاي معلولان و جانیازان با استفاده مطالعه ي موردي: شهر شیراز) ، پژوهش و برنامهریزي شهري، سال اول، ) topsis مدل تصمیمگیري شماره سوم، زمستان.
پاکزاد، جهانشاه، ( 1383 )، گره، میدان، فلکه، بررسی معناشناختی سه واژه در شهرسازي. شهرداريها ضمیمه میدان و فضاي شهري)، شمارهي 67
پیرموره، ژان، ( 1373 )، فضاهاي شهري، ترجمهي حسین رضایی، شهرداري تهران.
تاج الدینی، لادن، و شکوه السادات موسوي، ( 1385 )، ((مناسبسازي محیط زندگی براي معلولان جسمی-
حرکتی))، همایش مناسب سازي محیط شهري، تهران.
تقوایی، مسعود، و گلشن مرادي، ( 1384 )، ((بررسی وضعیت معابر شهر اصفهان بر اساس معیارها و ضوابط
. موجود براي دسترسی معلولان و جانبازان ))، نشریه سپهر، دوره پانزدهم، شمارهي 57
. حبیبی، سید محسن، ( 1384 )، ((جامعه مدنی و حیات شهري))، هنرهاي زیبا، شماره 7 آبادي، علی، ( 1383 )، طراحی و برنامهریزي مبلمان شهري، انتشارات: شریعه توس.
سالنامه آماري کل کشور، ( 1390 )، انتشارات مرکز آمار ایران.
ضوابط و مقررات شهرسازي و معماري براي معلولان جسمی- حرکتی، ( 1368 )، چاپ اول، انتشارات: مرکز تحقیقات ساختمان ومسکن، تهران.
قائم، گیسو، ( 1367 )، فضاي شهر و معلولان، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران.
مرادي، زینب، و علی صالحی، ( 1385 )، (( مناسب سازي محیط موزهها و آثار تاریخی براي بازدیدکنندگان
معلول))، همایش ملی مناسب سازي محیط شهري، تهران.
ملک، نیلوفر، ( 1385 )، (( مناسب سازي مبلمان و تجهیزات شهري ))، همایش مناسب سازي محیط شهري،
تهران.
نصرآبادي، محمد کارکنان، ( 1382 )، (( شناختی وضعیت معلولان در فضاي شهري ))، شهرداريها، شماره
هشتم.
یعقوبی، کریم و علی یعقوبی، ( 1389 )، ایلام دوره ي پهلوي، از سقوط نظام والیگري تا سقوط سلسله
پهلوي، جوهر حیات، ایلام.
ب) منابع انگلیسی
- DFID, (2000), Disability, poverty and Development. London J: women and urban
Environment.
2001), Social Development Newsletter.)- Inter-American Development Bank,
- Moeeis, R, (1968), Urban sociology, New york.
- Oliver, G, (1975)," Ecology Humane", paris,P.U.F, 22.
- Stanbury, j. and hugo j.s, (2000), Formulation of policy for transportation
of special Needs passengers. Proceedings: CODATUIX. Mexico City.__
مناسبسازي مبلمانهاي شهري
متناسب با نیازهاي معلولان و جانبازان
چکیده
در یکی دو دههي اخیر تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه سبب شده که اشخاص معلول به میزان قابل توجهی جذب جامعه شوند؛ اما وجود برخی موانع به ویژه موانع عرصهي برنامهریزي شهري و شهرسازي باعث شده که بسیاري از فضاهاي شهري فاقد شرایط لازم براي حضور این قشر در جامعه باشد. هدف از تحقیق حاضر، بررسی و ارزیابی مبلمان و تجهیزات شهري است و سعی شده ضمن تعریف مبلمان شهري و اهداف طراحی آن به نارساییها و کمبودهاي مبلمان شهري ویژهي معلولان در شهر ایلام پرداخته شود.
این پژوهش با روش مطالعات کتابخانهاي و اسنادي و با استفاده از شیوهي مشاهدات میدانی و مصاحبه انجام شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که محدودهي مورد مطالعه مرکز شهر ایلام شرایط بحرانی و مشکلات زیادي در حوزهي مبلمان و تجهیزات شهري دارد.
واژگان کلیدي: مبلمان شهري، معلولان و جانبازان، شهر ایلام.
کارشناسی ارشد معماري، مدرس دانشگاه و نویسندهي مسئول
دکتري برنامهریزي شهري و مدرس دانشگاه
مقدمه و بیان مساٌله
شهر یک اثر هنري بزرگ است که آفرینندگانی به وسعت خود و به تعداد جمعیتش دارد. هدف غایی یک شهر ایجاد محیطی خلاق و پرورنده براي مردمی است که در آن زندگی میکنند. چنین محیطی با گوناگونی بسیار، آزادي انتخاب به افراد میدهد و زمینهي خلاقیت آنان را فراهم میآورد. فضاي شهر حداکثر ارتباط را با مردم و زیستگاه پیرامونشان برقرار میسازد و امکانات مناسب براي در اختیار گذاردن تمام اینها در دست دارد. در فضاي میان ساختمانها و بناها، عناصر مکملی نیاز است تا زندگی شهري را سامان بخشد، تجهیزاتی که همچون اثاث یک خانه، امکان زندگی را در فضاي محصور میان سنگ و بتن و شیشه فراهم آورد. این اجزاء جریان حرکت، سکون، تفریح و اضطراب را در شهر تنظیم میکنند و به آن روح میبخشند. تجهیزات یا مبلمان شهري، خیابانی یا فضاي باز اصطلاحات رایج این تسهیلات و امکانات هستند.
یکی از مهمترین مشکلات فضاهاي شهري کشور، نامناسب بودن فضاهاي آنها در ارتباط با اشخاص معلول میباشد. این مهم هم در حوزهي کالبدي و هم در حوزهي رفتاري قابل ملاحظه است. اولی ناشی از نتایج برنامهریزي شهري غیر صحیح و اقدامات عملی شهرسازانه و دومی پیامد رفتار  جسمی- حرکتی عملاً از استفاده از فضاهاي شهري محروم شده است، علت را نه در" معلول بودن شهر" که در "معلول بودن خویش" جستجو میکند و خود را از نزدیک شدن به فضاهاي شهري باز .آنچه در دانش برنامهریزي شهري براي فضاهاي شهري ارزش میباشد، : میدارد .
تأمین شرایط زندگی از مهمترین عوامل جذب معلولان در جامعه به شمار میرود. این مهم تنها
از طریق مناسب سازي فضاهاي شهري و به ویژه مبلمان آن امکانپذیر است . در ایران لزوم تعریف مناسبسازي فضاهاي شهري و خدمات رفاهی براي جانبازان : معلولان ضروري به نظر میرسد؛ زیرا در شهرها، وضعیت خیابانها، پیادهروها، اماکن عمومی، فضاهاي رفاهی، سرویسهاي بهداشتی عمومی، وسایل حمل و نقل درون شهري و برون شهري و
غیره به گونهاي هستند که امکان استفاده براي معلولان و جانبازان فراهم نمینمایند.
شهرستان ایلام به مرکزیت شهر ایلام، در سال1308 شمسی در خاور و شمال خاوري ده بالا و درمنطقه اي که حسین آباد (منسوب به حسین قلی خان والی) نامیده می شد، در جوار ساختمانهاي به جا مانده از والی، بنا گردید و با به توجه به سابقه ي تاریخی منطقه و تصویب فرهنگستان ایران، ایلام138. با گذشت قریب به هشت دهه از آغاز شهریت ایلام میتوان -134 ، نامیده شد.
گفت که در هفت دههي آن، شهر داراي رشد و توسعهي آرام و در یک دههي اخیر داراي رشد
جهشی فزایندهاي بوده است. این رشد سریع و بدون برنامه موجب گردید توزیع مبلمانهاي شهري مطابق با این توسعه پیش نرود و در بیشتر مناطق شهر شاهد کمبود یا نبود تجهیزات و مبلمانهاي شهري باشیم. همچنین، از آن تعداد تجهیزات موجود نیز تعداد بسیار اندکی قابلیت استفاده براي معلولان و جانبازان دارد. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به یکی از مهمترین نیازهاي معلولان و جانبازان در شهرستان ایلام؛ یعنی مبلمان و تجهیزات شهري پرداخته میشود.
اهمیت و ضرورت پژوهش
دنیاي امروز که در طول قرون متمادي از اصل و نهاد طبیعی خود دور افتاده و غرق در مصنوعات دست بشر است، دنیایی است که براي بیشتر انسانهاي سالم ساخته شده است؛ حال آنکه ما معتقد به تساوي حقوق انسانها در تمامی زمینهها هستیم. بحث بر سر تساوي حقوق افراد معلول و جانباز، بدین معناست که معلولان و جانبازان مانند دیگر افراد جامعه از امکانات و تسهیلات موجود در فضاهاي عمومی شهري برخوردار باشند. هنگامی که معلول یا جانباز به علت موانع معماري و شهرسازي و بافت خاص شهر نمیتواند در سطح شهر حرکت کند و از فضاهاي شهري استفاده .نماید، حقوق اولیه ي وي سلب میشود؛ و در نتیجه، با افراد عادي مساوي نخواهد بود .
طبق آمارهاي رسمی کشور در سال 1390 ، تعداد معلولان کشور یک میلیون و 17 هزار و 659 نفر؛یعنی حدود 10 درصد جمعیت کشور بوده است. در استان ایلام نیز 8 هزار و 283 نفر معلول وجودداشته است (سالنامه آماري کشور، 1390 ). در کشور ما به ویژه شهر ایلام که بخشی از افراد آن رامعلولان تشکیل میدهند و تعداد زیادي از آنان جانباز جنگ تحمیلی هستند، ضرورت توجه بهمناسبسازي فضاهاي شهري عمومی
دفتر: اصفهان - خیابان ولی عصر - روبروی مخابرات ولی عصر - مجتمع اداری ولی عصر - طبقه دوم - واحد 202
کارخانه : اصفهان - نجف آباد - کمربندی جنوب - روبروی ترمینال مسافربری جنوب - کوچه علمدار
03132262341 - 03132265788
03131313607-9 _ 03131313610
09132333607 - 09134214461
نظر شما در مورد محصولات ما ؟
1 : عالی (562 رای)
49 % 
2 : خوب (258 رای)
22 % 
3 : متوسط (180 رای)
16 % 
4 : بد (158 رای)
14 % 


© حقوق کپی برداری برای ‮ MTM ام تی ام محفوظ می باشد . طراحی و برنامه نویسی توسط طراحی و توسعه وب سایت صبا